Μπορεί η αναδάσωση πραγματικά να ψύξει τον πλανήτη και πού πρέπει να φυτευτούν τα δέντρα;

Η φύτευση δέντρων σε μεγάλη κλίμακα παρουσιάζεται συχνά ως μια σημαντική λύση για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, η πραγματική της επίδραση στις θερμοκρασίες παραμένει κακώς κατανοητή και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις επιλεγμένες τοποθεσίες. Μια πρόσφατη ανάλυση αποκαλύπτει ότι η αναδάσωση μπορεί πράγματι να ψύξει τη Γη, αλλά με πολύ μεταβλητά αποτελέσματα ανάλογα με τις περιοχές και τις υιοθετημένες στρατηγικές.

Τα δάση επηρεάζουν το κλίμα με δύο τρόπους. Από τη μία πλευρά, απορροφούν το διοξείδιο του άνθρακα, μειώνοντας έτσι τη συσσώρευσή του στην ατμόσφαιρα και ψύχοντας τον πλανήτη. Από την άλλη πλευρά, τροποποιούν το τοπικό περιβάλλον αλλάζοντας την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός, την εξάτμιση του νερού και την τραχύτητα της επιφάνειας. Στις τροπικές ζώνες, τα δέντρα προάγουν την εξάτμιση και δημιουργούν σύννεφα που αντανακλούν το ηλιακό φως, μειώνοντας έτσι τις θερμοκρασίες. Αντιθέτως, σε ψυχρές περιοχές όπως η Σιβηρία ή ο Καναδάς, τα σκοτεινά δάση απορροφούν περισσότερη θερμότητα από τις χιονισμένες επιφάνειες ή τα λιβάδια, γεγονός που μπορεί να θερμαίνει τοπικά την ατμόσφαιρα.

Τρία σενάρια αναδάσωσης συγκρίθηκαν χρησιμοποιώντας προχωρημένα κλιματικά μοντέλα. Το πρώτο προβλέπει μια μαζική αναδάσωση σε σχεδόν 900 εκατομμύρια εκτάρια, κυρίως σε εύκρατες και βόρειες ζώνες. Το δεύτερο επικεντρώνεται στις τροπικές περιοχές, ενώ το τρίτο, πιο μέτριο, καλύπτει περίπου 440 εκατομμύρια εκτάρια. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι όλα αυτά τα σενάρια οδηγούν σε παγκόσμια ψύξη, αλλά με αξιοσημείωτες διαφορές. Το τροπικό σενάριο, αν και λιγότερο εκτεταμένο, προσφέρει σχεδόν εξίσου αποτελεσματική ψύξη με το πιο φιλόδοξο, καθώς αποφεύγει τα φαινόμενα θέρμανσης που παρατηρούνται σε υψηλά γεωγραφικά πλάτη.

Σε τοπικό επίπεδο, η αναδάσωση ψύχει σαφώς τις τροπικές περιοχές αυξάνοντας την υγρασία και τη νεφική κάλυψη. Στο Αμαζόνιο, στην Κεντρική Αφρική και στη Νοτιοανατολική Ασία, οι θερμοκρασίες μειώνονται χάρη στη σκιά και στην αυξημένη εξατμοδιαπνοή. Αντιθέτως, στις βόρειες ζώνες, η αντικατάσταση του χιονιού και των λιβαδιών με δάση σκουραίνει το έδαφος και παγιδεύει περισσότερη θερμότητα, ακυρώνοντας μέρος των οφελών που σχετίζονται με την απορρόφηση άνθρακα.

Ένα άλλο σημαντικό φαινόμενο είναι η εξ αποστάσεως επίδραση των δασών. Για παράδειγμα, η αναδάσωση στην Ευρώπη ή στη Βόρεια Αμερική μπορεί να τροποποιήσει τα ατμοσφαιρικά και ωκεάνια ρεύματα, επηρεάζοντας τις θερμοκρασίες σε απομακρυσμένες περιοχές. Έτσι, κακώς τοποθετημένα έργα θα μπορούσαν ακόμη και να επιδεινώσουν τη θέρμανση αλλού, ενισχύοντας για παράδειγμα κύματα καύσωνα ή διαταράσσοντας τα πρότυπα βροχοπτώσεων.

Η μελέτη τονίζει ότι η τοποθεσία των νέων δασών είναι εξίσου κρίσιμη με την έκτασή τους. Μια στοχευμένη αναδάσωση στις τροπικές και υποτροπικές ζώνες μεγιστοποιεί τα κλιματικά οφέλη, ενώ η φύτευση δέντρων στις πολικές ή εύκρατες περιοχές μπορεί μερικές φορές να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Οι κλιματικές πολιτικές πρέπει λοιπόν να λαμβάνουν υπόψη αυτές τις πολύπλοκες δυναμικές για να βελτιστοποιήσουν την επίδραση των έργων αναδάσωσης.

Τέλος, ακόμα και στην καλύτερη περίπτωση, η αναδάσωση μπορεί να μειώσει τη παγκόσμια θερμοκρασία μόνο κατά μερικά δέκατα βαθμού μέχρι το 2100. Αυτό παραμένει ανεπαρκές για την επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού χωρίς μια δραστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Τα δάση διαδραματίζουν βασικό ρόλο, αλλά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν μια φιλόδοξη ενεργειακή μετάβαση.

Crédits et attributions

Source principale

DOI : https://doi.org/10.1038/s43247-026-03331-3

Titre : Reforestation scenarios shape global and regional temperature outcomes

Revue : Communications Earth & Environment

Éditeur : Springer Science and Business Media LLC

Auteurs : Nora L. S. Fahrenbach; Steven J. De Hertog; Felix Jäger; Peter J. Lawrence; Robert C. Jnglin Wills