{"id":15,"date":"2026-03-18T22:11:06","date_gmt":"2026-03-18T21:11:06","guid":{"rendered":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/2026\/03\/18\/mes%c9%99l%c9%99rin-b%c9%99rpasi-h%c9%99qiq%c9%99t%c9%99n-planeti-soyuda-bil%c9%99rmi-v%c9%99-agaclari-harada-%c9%99km%c9%99k-lazimdir\/"},"modified":"2026-03-18T22:14:56","modified_gmt":"2026-03-18T21:14:56","slug":"mes%c9%99l%c9%99rin-b%c9%99rpasi-h%c9%99qiq%c9%99t%c9%99n-planeti-soyuda-bil%c9%99rmi-v%c9%99-agaclari-harada-%c9%99km%c9%99k-lazimdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/2026\/03\/18\/mes%c9%99l%c9%99rin-b%c9%99rpasi-h%c9%99qiq%c9%99t%c9%99n-planeti-soyuda-bil%c9%99rmi-v%c9%99-agaclari-harada-%c9%99km%c9%99k-lazimdir\/","title":{"rendered":"Me\u015f\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n planeti soyuda bil\u0259rmi v\u0259 a\u011faclar\u0131 harada \u0259km\u0259k laz\u0131md\u0131r?"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/biodiversityreview.com\/\/az\/wp-content\/uploads\/shared\/magnifying-glass-7655958_1280.jpg\" alt=\"Me\u015f\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n planeti soyuda bil\u0259rmi v\u0259 a\u011faclar\u0131 harada \u0259km\u0259k laz\u0131md\u0131r?\" class=\"featured-image\" \/><\/p>\n<h1>Me\u015f\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n planeti soyuda bil\u0259rmi v\u0259 a\u011faclar\u0131 harada \u0259km\u0259k laz\u0131md\u0131r?<\/h1>\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fmiqyasl\u0131 a\u011fac \u0259kinl\u0259ri tez-tez \u0259sas h\u0259ll yolu kimi t\u0259qdim olunur. Bununla bel\u0259, temperaturlar \u00fcz\u0259rind\u0259ki h\u0259qiqi t\u0259siri h\u0259l\u0259 d\u0259 tam ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u0259mi\u015fdir v\u0259 se\u00e7il\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259n g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 as\u0131l\u0131d\u0131r. Son t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, me\u015f\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131 Yeri h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 soyuda bil\u0259r, lakin n\u0259tic\u0259l\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 t\u0259dbirl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox f\u0259rqlidir.<\/p>\n<p>Me\u015f\u0259l\u0259r iqlim\u0259 iki \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir edir. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, karbon qaz\u0131n\u0131 udaraq, onun atmosferd\u0259 toplanmas\u0131n\u0131 azald\u0131r v\u0259 planeti soyudur. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, yerli m\u00fchiti d\u0259yi\u015fdir\u0259r\u0259k, g\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259ks olmas\u0131n\u0131, suyun buaxmas\u0131n\u0131 v\u0259 s\u0259thin qabar\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirir. Tropik b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 a\u011faclar buaxmay\u0131 art\u0131r\u0131r v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn buludlar yarad\u0131r, bu da temperaturu a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131r. Lakin, Sibir v\u0259 Kanada kimi soyuq b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 qaranl\u0131q me\u015f\u0259l\u0259r qar v\u0259 \u00e7\u0259m\u0259nlikl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox isti udur, bu da yerli atmosferi q\u0131zd\u0131ra bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130qlim modell\u0259ri vasit\u0259si il\u0259 \u00fc\u00e7 me\u015f\u0259 b\u0259rpas\u0131 s\u0259senarisi m\u00fcqayis\u0259 edilmi\u015fdir. Birinci s\u0259senari geni\u015fmiqyasl\u0131 me\u015f\u0259 b\u0259rpas\u0131, \u0259sas\u0259n m\u00fclayim v\u0259 boreal zonada t\u0259xmin\u0259n 900 milyon hektar \u0259razid\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. \u0130kinci s\u0259senari tropik b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetirir, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc v\u0259 daha m\u00fchafiz\u0259kar s\u0259senari is\u0259 t\u0259xmin\u0259n 440 milyon hektar \u0259razini \u0259hat\u0259 edir. N\u0259tic\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, b\u00fct\u00fcn s\u0259senaril\u0259r \u00fcmumd\u00fcnya soyumas\u0131n\u0131 t\u0259min edir, lakin f\u0259rql\u0259r ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Tropik s\u0259senari, daha az \u0259razini \u0259hat\u0259 etm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, \u0259n iddial\u0131 s\u0259senarid\u0259n d\u0259 dem\u0259k olar ki, eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 effektivdir, \u00e7\u00fcnki y\u00fcks\u0259k enlikl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan q\u0131zd\u0131rma t\u0259sirl\u0259rind\u0259n qa\u00e7\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>Yerli s\u0259viyy\u0259d\u0259 me\u015f\u0259 b\u0259rpas\u0131 tropik b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 r\u00fctub\u0259ti v\u0259 bulud \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fc art\u0131raraq, temperaturu ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131r. Amazonka, M\u0259rk\u0259zi Afrika v\u0259 C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiyada temperatur k\u00f6lg\u0259 v\u0259 artm\u0131\u015f buaxma n\u0259tic\u0259sind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr. Boreal b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 qar v\u0259 otlaqlar\u0131n me\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259v\u0259z edilm\u0259si torpa\u011f\u0131 qaranl\u0131q edir v\u0259 daha \u00e7ox isti saxlay\u0131r, bu da karbonun udulmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 faydalar\u0131n bir hiss\u0259sini l\u0259\u011fv edir.<\/p>\n<p>Dig\u0259r bir m\u00fch\u00fcm fenomen me\u015f\u0259l\u0259rin uzaq m\u0259saf\u0259l\u0259rd\u0259ki t\u0259siridir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Avropada v\u0259 ya \u015eimali Amerikada me\u015f\u0259 b\u0259rpas\u0131 atmosfer v\u0259 okean c\u0259r\u0259yanlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259r v\u0259 uzaq b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259ki temperaturlara t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, yanl\u0131\u015f yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f layih\u0259l\u0259r istini ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 isti dal\u011falar\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259r\u0259k v\u0259 ya ya\u011f\u0131\u015f rejiml\u0259rini pozaraq daha da pisl\u0259\u015fdir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat g\u00f6st\u0259rir ki, yeni me\u015f\u0259l\u0259rin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si onlar\u0131n sah\u0259sind\u0259n d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Tropik v\u0259 subtropik b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259nmi\u015f me\u015f\u0259 b\u0259rpas\u0131 iqlim faydalar\u0131n\u0131 maksimuma \u00e7atd\u0131r\u0131r, q\u00fctb v\u0259 m\u00fclayim b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 a\u011fac \u0259kinl\u0259ri b\u0259z\u0259n \u0259ks t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. \u0130qlim siyas\u0259ti bu m\u00fcr\u0259kk\u0259b dinamikalar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almaq v\u0259 me\u015f\u0259 b\u0259rpas\u0131 layih\u0259l\u0259rinin t\u0259sirini optimalla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu amill\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, \u0259n yax\u015f\u0131 halda bel\u0259, me\u015f\u0259 b\u0259rpas\u0131 2100-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r \u00fcmumd\u00fcnya temperaturunu yaln\u0131z bir ne\u00e7\u0259 onluq d\u0259r\u0259c\u0259 azalda bil\u0259r. Bu, Paris Sazi\u015finin h\u0259ddl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t etm\u0259y\u0259c\u0259k, istixana qaz\u0131 emissiyalar\u0131n\u0131n k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 azald\u0131lmas\u0131 olmadan. Me\u015f\u0259l\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r, lakin onlar enerji ke\u00e7idinin ambisiyal\u0131 olmas\u0131n\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259 bilm\u0259z.<\/p>\n<hr>\n<h2>Cr\u00e9dits et attributions<\/h2>\n<h3>Source principale<\/h3>\n<p><strong>DOI\u00a0:<\/strong> <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1038\/s43247-026-03331-3\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1038\/s43247-026-03331-3<\/a><\/p>\n<p><strong>Titre\u00a0:<\/strong> Reforestation scenarios shape global and regional temperature outcomes<\/p>\n<p><strong>Revue : <\/strong> Communications Earth &amp; Environment<\/p>\n<p><strong>\u00c9diteur : <\/strong> Springer Science and Business Media LLC<\/p>\n<p><strong>Auteurs : <\/strong> Nora L. S. Fahrenbach; Steven J. De Hertog; Felix J\u00e4ger; Peter J. Lawrence; Robert C. Jnglin Wills<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Me\u015f\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n planeti soyuda bil\u0259rmi v\u0259 a\u011faclar\u0131 harada \u0259km\u0259k laz\u0131md\u0131r? \u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fmiqyasl\u0131 a\u011fac \u0259kinl\u0259ri tez-tez \u0259sas h\u0259ll yolu kimi t\u0259qdim olunur. Bununla bel\u0259, temperaturlar \u00fcz\u0259rind\u0259ki h\u0259qiqi t\u0259siri h\u0259l\u0259 d\u0259 tam ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u0259mi\u015fdir v\u0259 se\u00e7il\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259n g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 as\u0131l\u0131d\u0131r. Son t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, me\u015f\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131 Yeri h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 soyuda bil\u0259r, lakin&hellip; <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/2026\/03\/18\/mes%c9%99l%c9%99rin-b%c9%99rpasi-h%c9%99qiq%c9%99t%c9%99n-planeti-soyuda-bil%c9%99rmi-v%c9%99-agaclari-harada-%c9%99km%c9%99k-lazimdir\/\">Continue reading <span class=\"screen-reader-text\">Me\u015f\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n planeti soyuda bil\u0259rmi v\u0259 a\u011faclar\u0131 harada \u0259km\u0259k laz\u0131md\u0131r?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-15","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-etraf-muhit","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16,"href":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15\/revisions\/16"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/biodiversityreview.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}